Беседа на Архиепископот охридски и македонски Стефан, произнесена на литургијата во храмот свети Наум Охридски, во Радишани

Беседа на Архиепископот охридски и македонски Стефан, произнесена на литургијата во храмот свети Наум Охридски, во Радишани

Беседа на Архиепископот охридски и македонски Стефан, произнесена на литургијата во храмот свети Наум Охридски, во Радишани

Архиепископ охридски и македонски

СТЕФАН

Потврда на минатото, патоказ за иднината

Има ли подостоинствено одбележување на настан поврзан со Црквата од тоа истиот да се одбележи со црква, со нова црква, или нов манастир?! Историскиот настан од пред 50 години, со Одлуката за возобновување на Охридската Архиепископија како МПЦ, а со тоа и возобновувањето на Скопската епархија, еве, го одбележуваме токму така – во овој и со овој нов храм, посветен на преподобниот Наум Охридски.

Во текот на оваа година прославуваме во сите наши епархии, и во Татковината и меѓу иселените Македонци по светот, и овој наш јубилеј им припаѓа на сите наши цркви, светињи и светии, на сите што постоеле и постојат, како дел од Охридската Архиепископија, им припаѓа на сите кои неа ја имале и ја имаат за своја Црква. Ваквите настани се прекрасна прилика да се обѕрнеме и во минатото и да погледнеме во сегашноста. Потсетувајќи се на делата и подвизите на нашите предци, ги гледаме и нашите сегашни задачи и идните одговорности.

Годишнините не се само измерено време, туку и можност да се потсетиме на сите коишто придонесле настанот да трае и да го оправда своето некогашно случување, како и на сите коишто оставиле белег во делото што трае и, со Божја помош, ќе трае. Потребно е почесто да ја прелистуваме нашата историја, за да се потсетуваме како било, како е, што сме наследиле и што им оставаме на идните генерации. Зашто од своето минато најдобро ќе се поучиме и за сегашноста и за времето што доаѓа.

Скопската епархија во сето нејзино постоење ја делела судбината на Охридската Архиепископија и на македонскиот народ. Христијанизацијата на овие наши предели веројатно се случила набрзо по формирањето на христијанските општини во Филипи, Солун и Бер. Овдешниот црковен живот бил добро развиен уште во првовековието од постоењето на Црквата, за што ни сведочи учеството на скопски епископи на древните сехристијански собори. Имено, веќе на Првиот вселенски собор во Никеја (325) и на соборот во Сердика (343) учествувале епископите Дакус и Паригориј

Во 451 година, Скупската епархија прераснала во митрополија, а во 535 година истата влегла во составот на Архиепископијата Јустинијана Прима. Со потребата од подлабока евангелизација на народот во Византиското царство, а поткрепено со државниот декрет од 864 година, се поврзуваат службувањето и мисионерството на светите Солунски браќа во Македонија, како и самопрегорното молитвено и пастирско делување на светите Климент и Наум, по нивното враќање во Македонија од Моравската мисија.

Со создавањето на Самуиловото царство, 976 г., Скопската епархија се нашла во рамките на Охридската Архиепископија. Меѓу архиерејските столици во апсидата на храмот „Свети Ахил“, на островот Ахил, на Преспа, се наоѓала столица и за скопскиот епископ. Во 1004 година Византија го одзела Скопје од Самуиловата држава, и со тоа епархијата потпаднала под јуриздикција на Цариград. Затоа, Скопската епархија не е во бројот на епархиите што ѝ припаѓале на Охридската архиепископија во 1018 г., по пропаѓањето на Самуиловото царство. Но во следната 1019 година, со првата повелба на царот Василиј II, тој ѝ ја доделил Скопската епархија на Охридската Архиепископија. Така било и во XI и XII век, во времето на Охридскиот архиепископ Теофилакт.

Во 1185 година Скопската епархија била приклучена кон Трновската Патријаршија, и таа состојба траела до 1207 година, кога севастократорот Стрез ја вратил во составот на Охридската Архиепископија, каде што таа останала сè до крајот на Стрезовото кнежествo, односно до 1214 година. Подоцна, во 1219 година, монахот Сава, а подоцна архиепископ Српски, ја одвоил Српската црква од Охридската Архиепископија, со што настанале бројни меѓусебни недоразбирања со Архиепископот Димитриј Хоматијан, но по десетина години истите биле надминати. Во XIII и IVX век, во годините кога српските владетели Милутин, Душан и Урош, владееле со делови од Македонија, имале коректен однос кон Охридската Архиепископија а со тоа и кон Скопската епархија. Во времето на цар Душан, Скопската епархија била трета по чест, по Пеќската и Охридската Архиепископија.

Со паѓањето на Македонија под власт на Османлиите, Скопската епархија останала во составот на Охридската Архиепископија, дури до обновата на Пеќската Архиепископија во 1557 г., а по нејзиното повторно укинување во 1766 година, Скопската епархија потпаднала под јуриздикција на Цариградската Патријаршија, и останала под нејзина управа сè до создавањето на Бугарската Егзархија во 1870 г.

За време и по Балканските војни (1912-1913), како и во времето на Првата светска војна, како што се менувале војничките униформи и владеењето на соседните држави со Македонија, така се менувале и црковните власти. По поделбата на Македонија со Букурешкиот договор (1913), Скопската епархија влегла во составот на СПЦ и во неа останала сè до почетокот на Втората светска војна, кога повторно била вратена под јуриздикција на Бугарската Егзархија.

Во периодот од 1945 до 1958 година, Скопската, како и другите епархии во тогашната НРМ, немале свои архиереи. Во тој повоен период, бил одржан и Првиот црковно-народен собор, во февруари 1945 година, на кој бил избран Иницијативен одбор за организирање на МПЦ и бил искажан копнежот на македонскиот народ за воскресение на неговата духовна мајка – Охридската Архиепископија. На Вториот црковно-народен собор, одржан на почетокот на октомври 1958 година, со изборот на дотогашниот епископ Топлички Доситеј за Архиепископ охридски и македонски и Митрополит скопски, најавено е обновувањето и на Скопската епархија, а со Одлуката, пак, на Третиот црковно-народен собор, од јули 1967 г., за возобновување на автокефалноста на Охридската архиепископија како МПЦ, тоа толку посакувано обновување и во Скопската епархија, конечно се оствари.

Во изминатиов половина век, во Скопската епархија извршени се над 200 ракополагања и 20-тина замонашувања. Во текот на овие 5 децении осветени се: 47 цркви и 8 параклиси, а последниве години поставени и осветени се темели за градба на уште 17 цркви, од кои поголемиот дел се веќе во завршна фаза. Денес, Скопската епархија има 89 парохиски храмови и 18 манастири, поделени во 2 намесништва со вкупно 84 парохии. Нив ги опслужуваат 105 свештенослужители, а од повозрасните скопски пастири денес имаме 15 пензионирани свештенослужители. Епархијата ни е обдарена со 6 живи манастири, со 15 монаси и монахињи, и 5 искушеници.

По Соборниот храм, посветен на свети Климент Охридски започнат со градба во 1972, а осветен во 1990 година, со благослов на третиот поглавар на МПЦ, блаженоупокоениот архиепископ Гаврил, на местото каде што сега сме собрани како едно во Бога, а каде што во минатото постоела мала манастирска црква, започната е градбата на овој велелепен храм. Архиепископот Гаврил не го дочека целосното завршување на храмот, ниту, пак, тоа го доживеа неговиот наследник, блаженоупокоениот Архиепископ Михаил, но и двајцата избраа место за вечно почивање токму тука, под сводот на овој храм. И, еве, последниве години, по молитвите на преподобниот Наум, Охридскиот Чудотворец, целиот овој комплекс се догради и обнови: и храмот, и крстилницата, и конакот, и дворот и сè што беше потребно за токму овде, со денешниов чин, да ја одбележиме годишнината од возобновувањето на Охридската Архиепископија, а со тоа и на Скопската епархија.

Нашите храмови, нашите цркви и манастири, нашите светии и светињи, имале незаменливо место во животот на нашиот народ. Тие биле и се нашите најдлабоки и најцврсти темели, нашите непоместливи столбови врз кои се потпира нашето постоење и опстојување. Нашите древни фрески и икони сведочат за големата и богата духовна култура, и тие биле и се нашата највредна гордост пред светот. Тука, во нив и со нив, се чувала нашата народна свест, од нив нашиот народ црпел и се напојувал со вера и надеж во вистината и праведноста. Знаел и знае нашиот народ дека на Бога никогаш не може да Му се оддолжи, затоа постојано градел; па дури и тогаш кога за себе немал – имал, и давал за Бога. Знаел нашиот народ дека колку сме поблиску до Бога, толку ќе бидеме поблиски и меѓу себе. И верувал – колку сме ние со Бога и Бог толку е со нас, и ако ја зачува верата, ќе се зачува и себеси. Таа наша народна мудрост ни е потребна секогаш, а денес ни треба повеќе од сè.

Очигледно, духовната и моралната криза раѓаат и донесуваат и материјална и меѓучовечка криза. Така е во светот, така е, за жал, и меѓу нас. А за да се надмине тоа, потребен е живот исполнет со силна вера и добри дела, со моралност и духовни подвизи, а тоа треба да биде идеал за секој христијанин, и за секој богољубив народ. Затоа, време е да им се вратиме на вредностите што го одржале нашиот народ, на вредностите што не зависат ни од времето, ни од местото, ни од личности, на вредностите што поврзуваат, а не разделуваат, на вредностите што траат и спасуваат.

Богољубието и човекољубието се трајни добродетели, потребни за секое време и за секоја генерација. Само евангелскиот пристап е вистинскиот избор за однесување на секој христијанин, на секој човек. Правете им го на другите тоа, што сакате другите вам да ви го прават[1], е совршен начин за однесување и во семејството, и со соседите, и на работните места, и насекаде и со секого. Тоа значи: возљуби ги своите ближни, односно другите – како себеси[2]. Во изминативе 20 столетија тоа е постојана евангелска порака од секој црковен амвон и тоа ќе биде вечен глас на Црквата. Па да доаѓаме под сводовите на нашите храмови на молитва и за св. причест, да се учиме како треба да живееме и како да се радуваме на Бога и на Неговите светии.

Ја користам приликава да им заблагодарам и на сите кои го градеа, или се вградија во овој свет храм – мајсторските групи и фрескописната тајфа, украсителите, помагачите, и на сите кои дадоа свој придонес да имаме ваков велелепен храм, и да дочекаме и да доживееме ваков ден! Конечно, добивме храм – потврда за нашето минато и патоказ за нашата иднина!

Бог, по молитвите на свети Наум, нека го награди трудот и дарот на сите!

Нека се вечни и овој храм, и МПЦ, и македонската држава. Амин!

[1] сп. Мт 7, 12; Лк 6, 31.
[2] Мт 22, 39.