Блажени се сиромашните по дух

Блажени се сиромашните по дух

Господ Исус Христос

продолжение од првиот дел

6. Која е, значи, таа заповед што ни е дадена од Бога? Тоа е покајанието (Ἡ μετάνοια), чија главна цел се состои во тоа да не се допреме до она што е забрането. Имено, откако бевме отстранети од местото на божествената наслада, откако со право бевме оддалечени од рајот Божји, откако паднавме во оваа јама и сме осудени да живееме и да пребиваме овде заедно со бесловесните животни, останавме без надеж да се вратиме во рајот со свои сили. Тогаш Оној што праведно нѐ осуди, или поскоро – праведно дозволи осудата да нѐ снајде, по изобилството на Своето човекољубие и доброта, по милосрдието на Своето срце, заради нас се симна при нас и станувајќи човек како нас, но безгрешен (ἀναμαρτήτως), за со сличното да го поучи и спаси сличното на Себе (τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον ἀναδιδάξῃ), го воведе спасоносниот совет и спасоносната заповед на покајанието, велејќи ни: „Покајте се, зашто се приближи Царството Небесно“5. Сѐ до воплотувањето на Словото Божјо, Царството Небесно беше толку оддалечено од нас, колку што е оддалечено небото од земјата, а кога Царот Небесен поживеа меѓу нас и благоизволи да се соедини со нас, тогаш на сите нам ни се приближи Царството Небесно.

7. Затоа, ве молам, браќа, да се покаеме и да покажеме плодови достојни за покајанието, за да го наследиме Царството Небесно. Бидејќи тоа ни се приближи, самите да не се оддалечуваме преку лоши дела од него. Ни заблеска незалезната Светлина – да тргнеме кон неа со помош на добрите дела. Ни се јави вечниот живот – да го стекнеме, трудејќи со во доблеста, колку што можеме. Христос, Кој нѐ направи блажени, дојде кај нас – да Го следиме усрдно. Да бегаме од бедата на оние што седат во темницата и сенката на смртта. Силно да ги посакаме и да ги стекнеме делата на покајанието – смирен дух, скрушеност и духовен плач, кротко срце полно со милост, што ја има возљубено правдата, што се стреми кон чистота, што е мирно и миротворно, и трпеливо за време на сите прогони и казнувања заради вистината и правдата, коешто за време на неволја, клевета и страдање се сеќава на зборовите на Оној Кој вели: „Блажени се бедните по дух, зашто нивно е Царството Небесно. Блажени се оние што плачат, оти ќе се утешат. Блажени се кротките, зашто тие ќе ја наследат земјата. Блажени се гладните и жедните за правда, оти тие ќе се наситат“6, и останатите блаженства.

8. Зошто, меѓутоа, кога рекол „блажени се сиромашните“, Господ додал „по дух“ (τῷ πνεύματι)? За да го издвои блаженото сиромаштво (τὴν μακαρίαν πτωχείαν) од бедата и за да го опфати, накратко, секое сиромаштво како благословено и, на крај, за да ни ја покаже причината за блаженството. Кога нашиот дух, кој прв ги прима чувствата, е настроен благородно и богољубиво, тогаш нѐ прави блажени, а кога е настроен лошо и спротивно на Бога, тогаш нѐ прави несреќни. Затоа, Господ со него ги започна блаженствата. Постојат, меѓутоа, три вида сиромаштво: прво е сиромаштвото што се однесува на личниот живот и имотот на човекот, кое се состои во скудноста за нештата потребни за живот и на коешто му е најспротивно богатството (ὁ πλούτος)7, според зборовите на оној што вели: „Богатство и сиромаштија не давај ми“8. Другиот вид сиромаштво е оној што се однесува на телото на човекот, кога тоа, како последица на слаба исхрана и ретко јадење се суши, според зборовите на оној што вели: „Колената ми изнемоштија од пост, а телото мое поради недостиг од масло“9. Третиот вид сиромаштво, пак, е оној што се однесува на умереноста и воздржаноста на расположението на душата, кое се состои во смирението на духот на нашата душа, на коешто му е спротивна гордоста.

9. Првите два вида, значи – сиромаштвото во однос на животот и во однос на здравјето на телото, се достојни за блаженство, доколку се соединети со смирено расположение на душата. Доколку се, меѓутоа, одвоени од смирението поради гордоста, тогаш навистина се исполнети со беда. Но, ако некој е сиромав во однос на средствата за живот или здравјето на телото, тогаш тоа е така или по сопствена волја, или спротивно на неговата волја. Доколку некој е сиромав спротивно на својата волја и нема добро расположение на душата, кое потекнува од покајанието, односно од смирението, тој своето несакано сиромаштво не го поднесува на благороден начин, туку уште и ропта против Бога, претставувајќи ја Неговата праведна промисла како „неправедна“. Таквиот човек ги загрозува луѓето околу себе на разни начини, не погледнувајќи кон Бога, на Кого никој што се надевал, не бил никогаш посрамен, и наместо да ги намали своите трошоци и трудејќи се со свои раце да заработи за живот, или пак, со смирение да проси од богатите, таквиот човек станува крадец, разбојник, ограбувач на гробови, провалник или паразит, клеветник, лажливец и лицемер. Таквиот преобилува со умилкувачко и робоподобно ласкање кон оние што имаат повеќе и се надева дека ќе има некаква корист од нив.

Зарем не е таквиот сиромав најнесреќен човек? Зарем не се таквите луѓе многу далеку од оние коишто од Христос се наречени блажени?

10. Ако, пак, некој живее во сиромаштво по сопствена волја, но го прави тоа со некаква гордост, а не со смирение и не ги отфрла насладите и богатството заради восфаленото сиромаштво на духот, таквиот многу наликува на демоните, бидејќи кај нив постот и сиромаштвото се исполнети со гордост. Затоа Господ вели: „Блажени се сиромашните по дух“, т.е. тие со внатрешно, смирено расположение на душата, кои го прифатиле сиромаштвото на телото што произлегува од воздржаноста и кои го посакуваат нивното сиромаштво повеќе од какво било богатство. Ако на таквите им се случи каква било неволја, тие тоа со трпение (διὰ τῆς ὑπομονῆς) и благодарност (τῆς εὐχαριστίας) по сопствена волја го претвораат во добро (τὸ ἀγαθόν), и на таквите, навистина, им припаѓа Царството Небесно.

11. Да се трудиме, браќа, и ние да станеме такви сиромаси, за да го стекнеме Царството Небесно. Ако не сакаме, пак, да бидеме такви сиромаси, тогаш да станеме содружници на таквите сиромаси, давајќи им милостина и делејќи го со нив нашето богатство.

Да стекнуваме пријатели со неправдата Мамонова, т.е. со вишокот од нашето богатство, додека го имаме овој живот, за кога ќе заминеме од него, тие да нѐ примат во своите вечни живеалишта.

Би сакал, браќа, да ви го објаснам сега и значењето на сите останати блаженства што се наведени во Евангелието Господово, но немаме доволно време за тоа, а треба и да се вратиме на почетната тема на нашата беседа, бидејќи задачата ни беше да докажеме дека Бог не ја создал смртта, ниту болестите, ниту, пак, немоќите. Тоа го покажавме во однос на смртта на душата, чиј претходен почеток е гревот.

Св. Григориј Палама

5 Мт. 4, 17.
6 Мт. 5, 3–6.
7 Во основата на старословенската лексема bogat#stvo стои именката bogx (веројатно преземена од индоевропските јазици, сп. ст. инд. bhága-, ст. перс. baga-), којашто како nomen agentis упатува на „оној што дава богатство“. Суфиксот -ат што ѝ се додава, според правилата за градбата на зборовите, внесува семантика на одредено поседување/истакнување на она што значи мотивен збор, коешто, пак, во конкретниот случај упатува на „оној што е исполнет со Бога“. Понатаму, суфиксот -ство, придавката bogatx ја поставува во редот на апстрактните именки и го носи значењето на „исполнетост со Бога, т.е. љубов Божја“. На крај, лексемата богатство во современиот македонски јазик ја има поместено дадената семантика од својата примарна, духовна област, така што поимот богатство денес речиси исклучиво се врзува за еден вид лична сопственост.
8 Мудр. Сир. 11, 14.
9 Пс. 108, 24.

Извор: Списание „Премин“, двоброј 125/126
превод од средновековен грчки јазик: Кристијан Ташевски
Преведено според изворниот текст на средновековен грчки јазик, кој се наоѓа во изданието: Γρηγορίου τοῦ Παλαμά, Ἅπαντα τὰ Ἔργα 10, Ὁμιλίες (ΚΑ‘-ΜΒ‘), Ἔλληνες Πατέρες τῆς Ἒκκλησίας, Πατερικαί Ἐκδόσεις „Γρηγόριος ὁ Παλαμάς“, Θεσσαλονίκη, 1985.
/продолжува/