Владика Методиј: За талантите

rsz_2mitropolit_metodij-page-001.jpg

(Мт 25,14-30)

rsz_2mitropolit_metodij-page-001

Во еден од своите романи Достоевски пишува: „Убавината ќе го спаси светот“. Има ли вистина во ваквото тврдење кое, во најмала рака, делува како парафраза на некое древно пророштво? Убавината ќе го спаси светот! Но, ако само погледнеме на светот околу себе, во времево кое го живееме, мислата на прочуениот руски писател ни делува како раритет од витрината на слаткоречивиот философски утопизам. Или тој можеби зборува за некоја друга убавина, не онаа во која е облечен видливиот свет?

Највозвишената и најсовршената карактеристика на божествениот Домострој е тоа што Тој сè создаде неповторливо, уникатно и подобно на Својата неизглаголива убавина. Таа божествена убавина е причина и почеток на сè што постои, видливо и невидливо. Од перспективата на божествената креативност не постои поделба на внатрешна и надворешна убавина, на видлива и скриена убавина, некаков суштински или барем естетски дуализам, бидејќи Бог во сè проникнува со Својата благодатна енергија и сè исполнува со убавина.

Затоа, иако има толкав број луѓе што живеат насекаде во светов, толку многу човечки созданија поврзани со родот и со крвта, сепак не се роди двапати еден ист човек, ниту во исто време, ниту во било кое друго историско време, туку сите сме различни, сите обдарени со особена убавина, односно со особен божествен дар. Токму затоа и секој човек, бивајќи украсен со така неповторливи дарови, има различен и подеднакво уникатен однос кон Господ Исус Христос, како личност со Личност. Тој однос, како што и во евангелската парабола за талантите Самиот Господ вели, не се базира толку на тоа, во колкава мера човекот ќе биде украсен и колкаво количество дарови ќе му бидат дадени, со колку таланти ќе биде обврзан кон божествената родителска љубов, туку како тој украс, којшто Бог во почетокот на самото раѓање го вложил во човекот, ќе биде умножен и преумножен, т.е. дали тие дарови ќе бидат исползувани во слава Божја. Кому многу му се дава, од него многу и се бара, но од секого Бог очекува умножување на талантите, очекува креативен однос кон дарот според образот на Дарителот, зашто секој е даруван и без дар никој не ја видел светлината на животот.

Како добар Господар и Домаќин, како премудар Распоредител, како беспрекорен Домостроител, Господ на сите ни дава можност токму преку умножувањето на талантите да го стекне личното спасение и да го наследи Царството, како што и им вели и на верните слуги во параболата: „Влези во радоста на својот господар“. А тоа значи и дека не сме повикани во овој живот само она што е Божјо да го сочуваме, туку и да го умножуваме. Тоа значи дека не треба само да се воздржуваме од правење на зло и од натрупување гревови, туку повикани сме за да направиме многу добрини и многукратно да ја умножиме убавината што ни е дарувана, или со други зборови: подеднакво сме виновни не само тогаш кога правиме зло, туку и кога не правиме ништо добро, оставајќи го јалово и неумножено на тој начин она што Бог ни Го довери во мигот на нашето зачнување. Зашто, Бог Којшто е полн со милост, полн со љубов и добрина, сака и ние да бидеме исто толку милостиви, добри и исполнети со љубов, та така да се уподобиме на Неговата убавина, како што децата наликуваат на своите родители.

Приказната за талантите, како една од параболите за Царството Небесно, Го опишува Спасителот како човек домаќин што заминува на пат, оставајќи им го своето домаќинство на своите слуги: Он ќе постапи како човек, кој тргнувајќи на пат, ги повика слугите свои и им го предаде својот имот; и на едниот му даде пет таланти, на другиот два, на третиот еден; секому според силата негова; и веднаш замина… Даровите што ни се дадени и што ја образуваат нашата неповторливост и особеност се во зависност, но и во функција на нашите можности и сили. Не постои дискриминација или неодмереност во распоредот на талантите. Не кај Оној Кој со Својата премудрост проникнува во нашето срце и ги знае и нашите најскриени нешта. Затоа и светиот апостол Павле, во своето послание до Римјаните вели: Ама ти, човеку, кој си, та спориш со Бога? Творението зар ќе му рече на својот мајстор: зошто си ме направил такво? Или, пак, грнчарот – нема ли право над глината, од едно и исто месиво да направи еден сад за честење, а друг за нечесна употреба? (Рим 9, 20-21).

Под бремето на одговорноста, исплашени од големината на дарот или според логиката на полесните решенија и конформизмот, често луѓето се обидуваат да го игнорираат дарот на својата неповторливост и талантот со кој се сродени со Бога, отфрлајќи го благочестието на животот за кое се повикани од небитие во битие. Слично како и лукавиот слуга кој го закопал во земја талантот на својот Господар. Таков е родот на неверието. Причината за секое отстапништво и непослушание: Господаре, те знаев дека си жесток човек: жнееш, каде што не си сеел, и собираш, каде што не си веел; па се уплашив и отидов, та го сокрив твојот талант в земја; ете ти го твоето…

Но за она, односно оној што постои, што е жив, не е својствено ниту природно да сака нешто поинаку, да сака да не постои. Не е својствено за децата да не ги послушаат и да не ги почитуваат своите родители. Конечно, во тоа послушание и смиреност е почетокот на умножувањето на талантите на мудроста. Затоа и пророкот Исаија вели: Тешко му на оној, кој се расправа со Создателот свој! Црепче од земни садови со други такви парчиња! Ќе му каже ли глината на грнчарот: „што правиш“ и твоето дело ќе каже ли за тебе: „тој нема раце?“ Тешко му на оној, кој му вели на татка си: „зошто си ме создал на светов“, а на мајка си: „зошто си ме родила?“ (Ис 45,9-10).

Сето она што го имаме сме го добиле на дар. Тоа не е користољубиво или суетно дарување. Тоа е основата на божествената педагогија, со која Тој, како наш небесен Родител, нè раководи по патот на животот. Со дарот на убавината, со дарот на мудроста и добрината Бог нè освестува за нашата уникалност и неповторливот. Во откровението на таа личносна особеност се учиме да Го љубиме Бога во секое Негово создание. Тоа е наука од живот и наука за животот. Наука од љубов и наука за љубовта.

Не треба да се фалиме и превознесуваме со она, со што Бог нè украсил, ниту да го отфрламе и уништуваме дарот на животот, туку да благодариме со она, во што тие дарови се умножиле во нас и преку нас, а за слава на Бога. Амин!

митрополит Методиј Златанов

Original Article

Романидис: За „конзервативните“ и „либералните“

rsz_rom1-up.jpg

rsz_rom1-up

Што означува „конзервативен“ на Запад? На Запад конзервативен е оној кој го поистоветува Светото Писмо со Божјото Откровение во светот, на човекот. Тоа е така затоа што порано протестантите и римокатолиците верувале во буквалната боговдахновеност на Светото Писмо, односно дека благодатта преку Светиот Дух им го издиктирала до буква Светото Писмо на пророците и на евангелистите. Значи, според нив, писателите на Светото Писмо седеле како писари и го пишувале она што го слушале од Светиот Дух.

Но сега, со библиската критика, овој правец е фрлен во воздух. Следствено, протестантскиот свет се има поделено на конзервативни и либерални протестанти. Во Америка постојат одделни лутерански цркви. Едните се либерални, а друга, мисурски синод, е конзервативна. Едните не го прифаќаат Светото Писмо како апсолутно Откровение, а другите го прифаќаат (како апсолутно Откровение).

Истото се случува и со баптистите. Либералните баптисти не го прифаќаат Светото Писмо како буквално боговдахновено и како откровение, а другите го прифаќаат како откровение и како буквално боговдахновено. Истото е и кај методистите и кај сите протестантски конфесии во Америка. Значи, од овој аспект се имаат поделено на либерални и конзервативни.

Сега човек се запрашува дали оваа поделба може да се примени во православното Предание? Значи, дали постојат конзервативни Отци и либерални Отци гледано од овој аспект? Дали постои некој Отец на Црквата, во чие учење се содржи буквалната боговдахновеност на Светото Писмо? Постои ли некој Отец на Црквата кој би го поистоветувал Светото Писмо со самиот опит на обожението? Не, не постои ниту еден, бидејќи опитот на обожението е Божјото откровение на човекот. Од аспект на догматското богословие дури е и чиста ерес поистоветувањето на Светото Писмо со Откровението, што е опитот на обожение, што ги надминува изразите и поимите.

Значи, дали може некој кој ја прифаќа оваа светоотечка насока да се нарече конзервативен, согласно со горенаведената протестантска теорија? Либералните протестанти, кога ќе слушнат за оваа насока на Отците, велат: „Е, ова е либерализам!“. Конзервативните протестанти велат: „Тоа е ерес!“. Значи според конзервативните протестанти ние православните, кои ги следиме Отците, сме еретици.

Кои се тогаш православните либерални и православните конзервативни? Одговорот е дека тоа се оние кои богословат соодветно на протестантскиот начин. Поради таа причина некои богослови во Грција се имаат поделено на либерални и на конзервативни. Либералните се оние кои ги следат либералните протестанти, а конзервативни се оние кои по овие прашања ги следат конзервативните протестанти.

Меѓутоа, дали православното Предание може да се смести во овие карактеристики и во овие називи? Се разбира дека не може. Исихастот богослов од Источната Црква на Запад би бил сметан за либерален. Зошто? Затоа што тој не го поистоветува напишаниот текст, ниту изразите и поимите на Светото Писмо со Откровението.

Значи, штом Откровението всушност е опитот на обожението, што ги надминува изразите и поимите, тогаш тоа значи дека оваа табела на конзервативни и либерални не може да им се закачи на носителите на православното Предание. Затоа Отците не се ниту либерални ниту конзервативни. Едноставно, постојат Отци на Црквата кои достигнале само до просветлување и се светители на Црквата, а има и Отци кои достигнале до обожение и исто така се светители на Црквата, пославни од претходните.

Светоотечкото Предание значи човек да достигне или до просветлување или до обожение. Ништо друго не е православното Предание освен овој терапевтски метод, во кој се извршува очистувањето на умот, просветлувањето на умот и потоа, ако сака Бог, и обожението на целиот човек. Дали во овие рамки постои некој либерален просветлен или конзервативен просветлен? Се разбира дека не постои, затоа што или е просветлен или не е просветлен. Или имаш достигнато до обожение или не. Или се имаш исцелено или не. Не постои друга диференцијација освен оваа.

протопрезвитер Јован Романидис

Извор: Светоотечко богословие, Скопска православна епархија 2003.

Превод од грчки: јеромонах Атанасиј Арскоски

Original Article

Владика Методиј: Верувам Господи, помогни му на моето неверие!

rsz_1christ-healing-the-lunatic-monastery-decani-detail.jpg

(Мк 9,17-29)

rsz_1christ-healing-the-lunatic-monastery-decani-detail

Чудото со исцелувањето на момчето коешто од своето детство боледувало од нечист дух, е поучно заради многу нешта и на многу начини. Најпрвин го гледаме Господ како тагува заради нашата немоќ вистински да поверуваме. Истовремено, со тоа нé поучува дека ако човек не работи, не се труди да ја зацврсти својата вера, тогаш навистина случајот е безнадежен. Зашто нам навистина не ни е возможно да живееме без вера. Не верувајќи, човекот е играчка и во рацете на демоните и во рацете на сите поднебесни стихии и сили. Цврстата вера, пак, е нашата цврста котва, како што вели денешното апостолското четиво, со којашто опстојуваме во вистинската природа, во здравјето, во разумот, во благочестието, во просветеноста, во сето она со што Бог нè украсил, создавајќи нè според Својот образ.

Луѓето, пак, оддалечувајќи се од Бога и губејќи го тој голем дар на верата, живеат подјаремени под стихиите на овој свет, сомневајќи се во сè, во себеси, во луѓето околу себе, па дури и во Бога. Тие во толкава мера се затвараат во своето неверие и недоверба, што е невозможно дури и да примат помош во најтегобните моменти од својот живот. Учителе, го доведов при Тебе сина ми, во кого има нем дух; и секогаш, каде и да го фати, го кутнува, и тој се запенува, и крцка со забите, и се здрвува. И им кажав на учениците Твои да го изгонат, но тие не можеа. Со овие зборови таткото Му се обрати на Христа, обидувајќи се да го оправда своето неверување со немоќта на учениците Господови. Но, благодатта не делува таму кадешто верата е мртва. Токму затоа Спасителот не кон учениците, туку кон народот и особено кон татакото на болното момче се обраќа со зборовите: О, роде неверен, до кога ќе бидам со вас, до кога ќе ве трпам! Но, и овој прекор не го растопи каменот на сомнежот во човекот. Тоа го разбираме и преку настроението со кое таткото на момчето, иако имајќи огромна потреба од помош за своето чедо, Му пристапи на Христа, велејќи: Ако можеш, смилувај се над нас и помогни ни! Му се обрати со: ако можеш,– на Оној Кој сè може, а тоа ние го знаеме само преку нашата вера.

И навистина целата скепса, сето неверие на овој свет, јасно се забележува имено во агонијата на постојаното прашување и испитување дали навистина Бог може, дали може сè? Ако може, тогаш нека помага. Ако може, тогаш е добредојден да ја исполни секоја човечка желба. Целата надеж не им е восредоточена во милоста Божја, во долготрпението Божјо, во цвстата увереност дека навистина Бог прво нè создал и ни го дал овој живот, а потоа и нè лекува од секаква немоќ, дека Бог е Создател и Промислител на сето она што постои – туку само во постојаното искушување на силата Божја. Токму затоа и овие зборови се мошне симптоматични. Овој човек имаше сè што му беше потребно за да биде добар родител, освен верата, макар верата како синапово зрно која што му беше насушна за да му помогне на својот син, и на себеси, се разбира. Но, Христос покажувајќи го најпрвин своето смирение, а потоа и својата божествена моќ, како вистински Искупител и Спасител, го излекува, наредувајќи му на духот да излезе од момчето. Но, и како вистински Учител му го покажа на таткото и на насобраниот народ вистинскиот начин на кој се стекнува здравјето и исцелувањето.

Ако можеш да поверуваш,– рече Тој – сé е возможно за оној којшто верува! Значи, нашата моќ, нашата сила доаѓа токму од верата во Божјата сила и моќ. Човекот Му се обраќа на Бога со апсурдното ако можеш. Бог, пак, на таа наша маловерна бесмислица одговара со истите зборови: ако можеш, ако можеш да поверуваш,– ставајќи ја во нашите раце можноста да соучествуваме во Неговата креативност, во Неговиот Домострој на спасението. Оттука произлегува и објаснувањето на сите натчовечки сили во нас. Силата да љубиме. Силата да проштеваме. Силата да правиме чуда. Да познаваме како што сме познати – прозорливоста, итн.

Сè преку верата којашто се зацврстува со навидум едноставните, меѓутоа суштински орудија за кои Господ ги поучуваше апостолите: Тој род не се изгонува со ништо друго освен со пост и молитва. Воздржување од секаков грев и духовна нечистотија, и постојано пребивање на умот во богомислие, постојано созерцување на силата на Божјото име.

Тие нешта овој свет суштински не ги прифаќа. Им дава различни имиња, им дава различни форми и функции, во контекст на верувањата и идеологиите според умот човечки. Се обидува да создаде нивни сурогати подобни на самоугодувањето и обожувањето на телото. Меѓутоа вистински светот никогаш не ги прегрна ни постот, ни молитвата. Исто онака како што не ги послуша зборовите на Спасителот. Затоа и вистинската припадност кон Црквата, кон Христовото стадо, се остварува не преку номиналната припадност, не преку вербалното поистоветување, туку преку подвигот во постот и молитвата, кои се алфа и омега на нашиот добродетелен живот. Или со еден збор, преку исполнувањето на законот Божји.

Постојано живеејќи во одмереност, во внимавање на она што го расудува и разбира нашиот ум, на она што се случува во срцето, и секако непрестаниот труд за очистување на умот, очистување на срцето преку преобразувањето на страстите и ревносното богомислие, преку постојаната заедница на умот со името Божјо. На тој начин за нас сè е можно, тогаш верата покажува вистински дела, тогаш верата прави чуда, стекнуваме онаква вера со којашто му беше можно не само на Господ да оди по водата, туку и Петар да го следи на тој чудесен пат, сè до оној момент кога се поколеба во својата вера. Поучувајќи се од овој едноставен пример на исцеление, и истовремено огромно чудо, многу природно и едноставно за Оној, Којшто ја има власта над сè,– да разбереме дека во тие едноставни нешта, дури и во секој чекор што ќе го направиме во животот, во славата Божја, учествува педагогијата Христова. Таа нè прави силни и нè обдарува со духовно познание, кое едноставно го нарекуваме вера. Вера во Бога. Амин.

отец Методиј Златанов

Original Article

Владика Методиј: Духовниот меч на свети Климент

rsz_1adam-and-eve-lamenting.jpg
(Символиката и онтологијата на свештените одежди)

rsz_1adam-and-eve-lamenting

Благословувај Го, душо моја, Господа, Господи, Боже мој, Ти си се возвеличил; во слава и велелепие си се облекол; Ти си се облекол во светлина како со облека, си го прострел небото како шатор; со вода си ги покрил Твоите дворови, облаците си ги направил за да одиш по нив, кога се движиш – ветрот Ти служи како крилја. Ветровите ги правиш Свои гласници, а слугите Свои огнен пламен. Ти си ја поставил земјата на цврсти основи: таа нема да се разниша никогаш. Си ја покрил бездната како со облака, води ќе стојат на горите…“ (Псалм 103,1-6)

Првиот украс во кој Бог го облече човекот беше неговата духовна чистота, неговата девственост. Како и секое создание, и човекот беше создаден совршен во својата природа. Неговата совршеност извираше од благодатна заедница со вечносовршениот Создател. Убавината на човекот Адам и човечицата Ева блескаше со беспрекорност: „И беа обајцата голи, Адам и жена му, и не им беше срам“ (1Мој. 2,25.). Отсуството на срам, пак, не ни ја оддава психолошката состојба во која живееја првите луѓе, нивната неосетливост или слаба перцептивност, туку имено обратно, ни укажува на луцидниот духовен поглед со кој беа обдарени нашите прародители во Едемската градина, поглед кој не се задржуваше на телесното, и беше моќен да пробива низ „седумте носорошки кожи“ на неговата психосоматска конституција. Овој богоизворен дар му овозможуваше на човекот да проѕира зад символите и несличните подобија. Неговата појава и неговата облека имаа суштествен карактер. Токму затоа и губитокот на оваа спознајна моќ предизвика коренити промени во начинот на кој човекот започна да се мисли себеси и да го мисли светот околу себе. За да проникне во тајната на невидливото, на духовното, на човекот започна да му недостасуваат видливи образи, знаци и патокази. Прелестени од змијата, Адам и Ева го вкусија горчливото познание на духовното слепило со стравот и срамот заради сопствената голотија: „И жената, гледајќи дека родот на дрвото е добар за јадење, и убав за гледање, и дека дрвото е пожелно поради знаењето, набра род од него и јаде, па му даде и на мажот свој, та и тој вкуси. Тогаш им се отворија очите на обајцата, и увидоа дека се голи; па исплетоа лисја од смокви и си направија опашала. И го чуја гласот на Господа Бога, кога Он одеше низ рајот во приквечерината; и се сокрија Адам и жена му. Но Господ Бог го повика Адама и му реча: „Адаме, каде си? А тој одговори: „Го чув гласот Твој во рајот кога врвеше, па се уплашив, оти сум гол, и се сокрив.“ И Господ рече: „Кој ти кажа дека си гол? Да не си јал од она дрво, од кое ти забранив да јадеш?“ Адам, пак, рече: „Жената, која ми ја даде Ти, таа ми даде од дрвото, и јас јадев.“ Тогаш Господ Бог ѝ рече на жената: „Зошто го направи тоа?“ Жената одговори: „Змијата ме измами, и јас јадев“ (1 Мој. 3,6-13.).

Гревовната состојба во која се најдоа нашите прародители ги натера, свештените одежди на првоначалната девственост да ги заменат со опашала од смоквини лисја, да ја заменат неа со облеката која змијата им ја приготви. Свети Андреј Критски во своето монументално дело, Великиот Канон на светата Четириесетница, на длабок лирски и философски начин го опишува ова праисториско собитие:

Гревот, кој најнапред од боготкаената риза ме лиши, кожени алишта ми шие. Помилуј ме, Боже, помилуј ме!

Покриен сум со риза на срам како со лисја смоквини, на осуда заради моите доброволни страсти. Помилуј ме, Боже, помилуј ме!

Се облеков во срамна риза, срамно осквернета од живот страстен и сластољубив. Помилуј ме, Боже, помилуј ме!

Ја осквернив ризата на плотта моја, и го извалкав, Спасе, она што е по образ и по подобие. Помилуј ме, Боже, помилуј ме!

Убоста душевна со сладострасност ја помрачив и сиот ум во прав потполно го претворив. Помилуј ме, Боже, помилуј ме!

Ја искинав првородната риза моја, која на почетокот од Создателот соткаена ми беше, и затоа гол лежам. Помилуј ме, Боже, помилуј ме!

Се облеков во риза парталава, која злонамерно змијата ми ја истка, и се срамам. Помилуј ме, Боже, помилуј ме!

Погледнав на красотата светска, и со умот се прелестив: затоа сега лежам гол и посрамен. Помилуј ме, Боже, помилуј ме!

Живеејќи со ова сознание, дури и во некој скриен агол на својата потсвест, човекот во текот на целата своја историја, помалку или повеќе успешно, постојано се бори со плодовите на својот пад. Осетот за убавината, осетот за символичките значења и вештината на нивното одгатнување; виртуозноста на сокривањето и покривањето, виртуозноста на маскирањето и украсувањето, сето тоа се јавува како резултат на исконската борба на бојното поле на човековата душа; борба меѓу човековата жед за совршенство и неговата онтолошка голотија.

(продолжува)

отец Методиј Златанов

Original Article

scroll to top