Правилно ли е сите верни да се причестуваат со иста лажичка?

Правилно ли е сите верни да се причестуваат со иста лажичка?

Правилно ли е сите верни да се причестуваат со иста лажичка?

DSCN3775ПРАВИЛНО ЛИ Е СИТЕ ВЕРНИ ДА СЕ ПРИЧЕСТУВААТ СО ИСТА ЛАЖИЧКА?

Прашање:

При причестувањето, некои свештеници ја бришат лажичката по причестувањето на секој верник, додека повеќето од нив не го прават тоа. Првите сметаат дека се практични и претпазливи, додека другите ја осудуваат оваа постапка, сметајќи дека со неа се внесува забуна меѓу верните, дека таа е знак на маловерие, дека догматско не доликува и слично.

Со оглед на тоа што, во прашање е најголемата Тајна на нашата вера, каков став треба да заземеме по ова прашање, не само заради еднообразност?

Одговор:

Ова прашање, колку што ми е познато, прв кај нас го произнесе и за него опширно пишуваше, меѓу двете војни, архимандритот др. Петрониј Трбојевиќ („За црковните реформи“, Ср, Митровица, 1931, 1). Но, ставот за потребата од воведување на повеќе лаживчиња за причестување, или бришење на едната по причестувањето на секој поединец тој го усвои уште од порано, така што во септември 1911 година, на Светиот Синод во Сремски Карловци му поднесе претставка, со која бараше официјално да се воведе ваквата постапка во целата Карловачка митрополија. Во таа претставка, покрај хигиенската причина („дека заедничката лажичка, особено без темелно бришење, може да пренесе различни болести“), и естетската („последниот причесник, така-речи, морници го обземаат, кога ќе помисли во колку усти била таа лажичка без било какво претходно чистење и бришење“), тој наведува и една догматска причина во која вака расудува: Освен теплотата, на светата Причест не смее ништо да &  се додава. Меѓутоа, бидејќи на лаживчето, при причестувањето, сенафаќа малку плунка, која, кога лаживчето повторно ќе се стави во светата Чаша, делумно ќе се измие и измеша со светата Причест: „Ако лаживчето сто пати се стави во устата на причастниците и повторно се врати во Путирот, може да се претпостави случјот, дека виното (крвта) во осетна мера ќе се видоизмени. Тогаш оваа догматска причина постанува поважна од првите две причини“. Кон крајот на истата година, Светиот Синод на оваа претставка го донесе следното решение: „Оваа молба не се уважува од причина што светата Црква се погрижила и има доволно средства за верните да се запазат од заразните болести, а наведената квазидогматска причина нема никаква основа“.

Незадоволен од ваквото решение на Светиот Синод, архимандритот Петрониј истата претставка му ја достави на Јован Ж. Бута, уредникот на Православие, богословското списание кое излегуваше во Сремска Митровица, за да биде објавена. Но, овој го одби нејзиното објавување во списанието со објаснувањето: „Ни хигиенската, ни естетската причина не можат да ме уверат во потребата од промена на начинот на причестување. Догматската, пак, причина, со никакви аргументи не сте ја потврдиле. Та дури, догматското учење по овој предмет ги побива и оние две причини, наизглед основани и оправдани. Зошто? Ако учењето на нашата Црква е вистинито… тогаш светата Причест е оган кој ја спалува секоја нечистоија, не само на душата, туку и на телото; свештеникот се моли светата Причест да биде за исцеление на душата и телото. А телото боледува не само од похотата на плотта – туку и од разни болести“. На крајот Бута вели: „Јас не се плашам од инфекција во Причеста, а не сум слушнал ни дека некој свештеник до сега бил заразен на овој начин“. По првата светска војна, во јули 1921 година, архимандритот Петрониј ваквата претставка ја поднесе и на Светиот Синод на Српската Црква, но и тогаш без позитивен резултат.

Освен Господовото слово, во Црквата низ вековите се верувало, дека светата Причест е леб, кој слегол од небото, а не како што јаделе татковците и изумреле. „Кој го јаде овој леб ќе живее вечно“ (Јован 6: 58). Причестувајќи се, ние постануваме едно тело со христа Животодавецот. „Кој достојно се причестува со Телото и Крвта Христови постанува едно тело и крв со Него“, вели свети Кирил Ерусалимски. Многу убаво објаснување, како тоа се случува, ни дава свети Григориј Ниски: „Малку квасец целото тесто спрема себе го уподобува. Така и од Бога обесмртеното Тело Господово, бивајќи во нас, сè претвора и менува спрема себеси“. Уште подетално за ова се произнесува Никола Кавасила велејќи дека, „светата Причест е вистинска храна за Неговата Црква. И (Црквата) причестувајќи се со нив (со Тајните), не ги претвара истите во човечко тело, како што се случува со било која друга храна, туку таа (Црквата) се претвора во нив (во Тајните), зашто појакото преовладува. како што железото ставено во оган, самото постанува оган, а не го претвора огнот во железо. И како што вжештеното железо не го гледаме веќе како железо, туку просто како оган, бидејќи особините на железото потполно се губат заради огнот, така и Христовата Црква, кога некој би можел да ја види тогаш, кога ќе се соедини со Него и кога ќе се причести со Неговото Тело, не би видел ништо друго, туку само Телото Господово. Затоа Црквата верува, дека верните преку причестувањето, постанувајќи едно тело со Христа, и доаѓајќи така во допир со Неговите Божествени енергии, не само што не можат да се заразат преку светата Причест, туку дека таа е извор на животот и здравјето“. Свети Јован Кронштатски спомнува повеќе случаи на исцелување на разни болести по земањето на светата Причест: „Колкупати, вели тој, имав можност да гледам болни истопени како восок од болеста, потполно малаксани, на умирање, како, по причестувањето со Божествените Тајни, според својата срдечна желба, или по моја препорака, на чудесен начин се опоравуваа“, па ги произнесува случаите со еден старец, со еден ученик од нижа гимназија, со синот на еден трговец, со некоја старица, со некое девојче, со некој возрасен човек и така натаму.

Кога би се случувало онака, како што вели архимандритот Петрониј Трбојевиќ, и кога преку светата Причест би се ширела зараза, тогаш поголемиот број од свештениците, особено физички слабите, би боледувале од најразлични заразни болести и мнозина од нив веќе одамна би изумреле. Меѓутоа, стварноста покажува нешто сосема друго. Голем број од нив доживуваат длабока старост и умираат од болести кои не се заразни. Во просек свештениците се долговечни луѓе. А така било и во старите времиња, кога, пред воведување на лаживчето, сите верни, причестувајќи се, пиеле од ист Путир.

Прашањето кое му го поставува архимандрит Петрониј на Бута, на изјавата на овој, дека не се плаши од инфекција при причестувањето: „Дали тој би ја употребил светата Причест во која би ставиле цијанкалиј?“ – сосем ја промашува целта, зашто е невозможно и самиот архимандрит да не ја забележува разликата помеѓу можноста од заразата и извесноста на цијанкалијот. Тоа, пак, што се забранува употребата на Путир од олово, или бакар, само ја докажува, како грижата на Црквата околу укажувањето на почитта кон светите Тајни, така и исклучувањето на штетата која би можела да настане за здравјето на верните, кога во таков Путир би стоело вино, кое не постанува веднаш откако ќе се влее Христова Крв. Би било прекумерно надевање во милоста Божја, во најмала рака лекомисленост за секоја осуда, недостојна од нас како соработници, помошници Божји (1. Кор. 3: 9), кога свештеникот знаејќи дека виното било во несоодветен сад, или заразено со некакви вируси, или отровно, би го употребил за причестување. Зашто треба да сфатиме, дека ние верните не мислиме оти светата Причест е хемиско средство за неутрализација на отрови, па светата причест би можела да се исползува со таа цел, или со неа на тој начин би можело да се експериментирам туку пред сè и над сè, дека таа е божествено средство за духовно воздигање, ослободување од гревовите, задобивање на вечниот живот и воскресение во последниот ден (Јован 6: 54). Во христијанството од секогаш било најважно, и единствено од полза: да се задобие наместо земното – небесното; наместо привременото – вечното; наместо трулежното – нетрулежно (Молитва по осветувањето на Даровите од Литургијата на свети Василиј Велики). Сето она што е привремено, телесно, доаѓа во втор план. Затоа во молитвите на сите три Литургии се наоѓаат прозби – секогаш за вечното, а ретко за телесните потреби, здравјето и слично.

Можеби ќе звучи парадоксално, ако сега, по сето она што го произнесовме, кажеме, дека во Црквата отсекогаш се знаело дека светата причест навистина може да биде причина за слабости и болести, па дури и смрт. Зборувајќи за пристапувањето кон телото и Крвта Христови, свети апостол Павле вели: „Затоа меѓу вас има многу болни, а мнозина и умираат…“ (1. Кор. 11: 30). Но, тука тој не зборува за зараза од бацили, бактерии и вируси, добиени преку причестувањето, туку за опасноста за оној, кој недостојно го јаде лебот и ја пие чашата Господова. Оваа мисла се наоѓа во една од молитвите на Литургијата на светиот Василиј Велики. Толкувајќи го ова место (1. Кор. 11: 30), свети Јован Златоуст вели: „Мнозина во недоумица се прашуваат еден со друг: Од каде настануваат предвремените смртни случаи, од каде се долготрајните болести? Причината на многу од нив, вели тој (апостолот Павле), од овие ненадејни неволји се наоѓа во гревовите. Затоа, сета своја грижа христијаните и денес треба да ја насочат во правец на избегнување на гревовите. Здравјето на душата ќе дејствува тогаш и на здравјето на телото“.

Вековнотот искуство, значи, и праксата на Православната Црква не му дава за право на сфаќањето на архимандритот Петрониј Трбојевиќ и на оние свештеници кои, заради страв од зараза, бараат воведување од повеќе лаживчиња, или бришење на едната по причестувањето на секој верник и слично.

На крајот ќе укажам на еден случај, за кого сметам дека има место, како исклучок, да се постапи поинаку. Мислам, имено, дека треба да се земе предвид, дека постојат преосетливи луѓе, во поголема мера гадливи, кај кои лесно доаѓа до повраќање и на кои пастирот-духовник би требало на некој начин да им снисходи и да им го олесни пристапувањето кон светата Причест. Но и тоа би можело да се изведе без прибегнување кон некои вонредни мерки. Додека таквиот верник не закрепне и не ја совлада во себе оваа слабост, мислам дека би можело, како исклучок, да му се допушти да се причести на почетокот, или сосем на крајот, по делењето на антидорот, кога Путирот веќе е пренесен на Проскомидија и лаживчето по причестувањето веќе е истриено. На тој начин, нему би му се излегло во пресрет, колку што е можно, без непотребно покренување на прашања и внесување недоумица кај останатите верни.

+  Патријарх Српски Павле

Advertisements