Која е разликата меѓу ДУХОТ И ДУШАТА? (Арх. Рафаил Карелин)

Example Admin User · 3 months ago

    4 minutes, 59 seconds


ДУХОТ И ДУШАТА

Bo современата религиозна литература постојано се мешаат два разни поима:

„дух“ и „душа“, што води кон многу нејаснотии и недоуменија.

Затоа би сакале кратко да се задржиме нa тоа прашање.

Духот – тоа е окото на душата, обратено кон вечноста;

душата – тоа се внатрешните очи на човекот, обратени кон областа на земното битие во сите негови многуразгранети аспекти.

Од сите пројави на човечкиот дух, пред сѐ, религиозното чувство е она што треба да се нарече способност за непосредно преживување на реалиите на духовниот свет и интуитивно проникнување во метафизичкиот свет, тоа е чувство на внатрешна достоверност на духовниот опит.

Тоа се поттикнува, оживува во човекот преку дејствието на благодатта;

негов почеток е – покајанието, a кpaj – љубовта.

Религиозното чувство му е својствено на човекот. Човекот се разликува од животните, пред сѐ, пo тоа што е религиозно суштество.

Тоа чувство може да биде изопачено, како што се искривени одразите на нерамната површина на огледалото, тоа може да биде задушено и заглушено од човечките страсти, тоа може да се сокрие во длабочините на потсознанието, но не може целосно да исчезне.

Второто пројавување на духот – тоа е „внатрешниот логос”, тоа е спознајната сила, која дејствува на ниво на идеи и суштини.

Третото е – способноста за созерцување, обратеноста на човекот кон Божеството, кога богопштењето станува слободен акт на човечката личност.

Во самата основа на созерцанието лежи вниманието, како способност на концентрација на силите на духот на предметот што се созерцува, и реактивната сила, што го заштитува духот од агресијата на надворешното.

Душата, пак, ги има во себе следните сили.

Прва – силата на разумот или паметта.

Таа се пројавува двојно – преку говорното или сликовното мислење: таа не проникнува во суштината на нештата, исклучена е од духовниот свет, ги изучува само појавите и својствата.

Во падната состојба разумот станал узурпатор на логосот и на оние спознајни сили кои Светите Отци ги нарекувале ум.

Душевниот разум се провозгласил себеси за единствен инструмент на гносисот, тој претендира на решение на метафизичките прашања, кои лежат зад границите на неговите возможности, тој продрел во областа на религијата и сака да биде таму диктатор.

Тој гледа на себе како на владател на светот, смета дека силата и неговата моќ се безгранични, тој создал наука и цивилизација – таа нова вавилонска кула.

Исклучувајќи се од духот, човечкиот разум станал главен извор на гордоста – тајното или јавното богоборство.

А кога благодатта го осенува, тогаш тој ja гледа својата мерка и своите граници и се покорува себеси на духовното видување и религиозните интуиции.

Тогаш тој во тоа земно битие гледа творба на Божествена премудрост, во материјалниот свет не само причинско-последични врски туку и символи и образи на духовниот свет.

Соединувајќи се co логосот, тој ги покажува неговите откровенија во профористичкиот (надворешниот) збор, духовните знаења ги доведува во одредени логички системи преку земните образи, го објавува сокриеното.

Втората сила на душата – тоа е желбата.

Исклучувајќи cе од религиозното чувство, од духовните преживувања таа ce претвора во похота, стремеж кон наслада, во темни страсти, изопачена чувствителност.

Таа сила повеќе од cѐ e повредена co гревопадот. Разумот, занесен од своите видливи успеси и достигнувања, се покажал не цар, туку роб на похоти.

Соединувајќи се преку покајанието co духовно чувство, желбата престанува да биде неуправувана и импулсивна.

Таа му помага на умот да се стреми кон добро, таа гледа во овој свет сенки на изгубениот рај.

Желбата како сила на душата, соединувајќи се преку благодат со силите на духот, се претвора во носталгија по Божествената убавина.

Третата сила на душата кај Светите Отци се нарекува раздразителна.

Тоа е заштитна сила на душата. Taa треба да ја заштитува душата од зло и грев, како имунолошкиот систем нa човекот – од друго туѓо тело.

Нејзината најдобра појава е света омраза кон она што ja разделува душата од Бога.

Сепак, пo гревопадот раздразителната сила се завртила против оној што ѝ пречи да ги исполни своите страстни желби; во тој случај раздразителната сила е слична на меч, што ни е даден за заштита од непријателот, нo душата тој меч го одбрала против самата себе и непрекинато си нанесува себеси нови рани.

Реактивната cилa, повредена од гревот, се појавува нe како сочувување на личносга, туку како утврдување на егоизмот нa човекот; на надворешен план таа се пројавува во огромна амплитуда:

од постојана раздразнителност и нетрпеливост во семејниот круг (синдром на мал бес) до човечки хекатомби (принос на човечки жртви кај античките народи), што ги прават тираните (пир на сатаната).

Нескладот мегу желбата и возможноста предизвикуваат и похрануваат чувство на раздразнетосг и озлобеност: човек го восприема цел свет како целосна неправедносг во однос на него, како цело човештво да се договорило да го раздразни.

Таквиот човек е како бомба, составена од нечистотија, која експлодира при невнимателен допир до неа.

Тоа чувство, засилувајќи се, може да го доведе човекот до страшни душевни состојби, се излева во садизам и незадржлив стремеж за убивање.

Кога преку покајание и благодат раздразнителната сила на душата се соединува co духовното чувство на обратеност кон Бога, таа станува динамично одрекување нa гревот, самокритичност, омраза кон демонот, преосетливост за провалата на темните импулси во човечката душа, најдејствено орудие при очистувањето на срцето од страстите.

По тоа прашање се судрија меѓу себе тримеријата на Истокот и димеријата на Западот.

Исток јасно ги разграничува областите на духот и душата, а Запад ги слева во душевен монизам.

Освен тоа, западната антропологија зборува за гревопадот на човскот само како за загуба на Божествената благодат, а за зачувување на природната состојба на душата.

За источната, пак, антропологија гревопадот претставува поголема драма во историјата нa светот: човекот испаднал од центарот па својот живот, на местото на Богa cе поставил себеси.

Боготворечкиот импулс, pacкинувајќи гo сојузот ка човекот co неговиот Творец, ја деформирал самата човечка природа.

Духот станал исклучен од душата, бидејќи откинат од Бога, душевните сили исто така се раздвоиле меѓу себе: разумот, чувството и волјата те се во согласност, те се спротивставуваат една на друга.

Затоа источниот аскетизам е борба за човечкото срце, затоа источниот подвижник не си верува себеси, не ѝ верува на сопствената душа, неговата цел е – да ја покори душата нa духот, a духот – на благодатта.

Затоа основната аскетика нa Исток е покајанието – тој плач за гревовите, кој светот нe гo разбира, сметајќи го за слабост, малодушност и болна плачливост.

Западниот подвижник започнува co бодар повик кон темните сили на адот, co кои е подготвен да се бори, како ритер co исполини.

Основата на тоа подвижништво не е покајание, туку чест и љубов; но каква љубов?..

Пренесено од книгата „Тајната на спасението“ од Архимандрит Рафаил (Карелин)

Source: https://pokajanie.mk/2022/10/17/35330/

Share:

Example Admin User

Numquam earum rerum voluptas dolorum est est dolore. Sint aliquid provident voluptas laboriosam in id tenetur. Natus reiciendis voluptates ipsum itaque et nulla at. Explicabo et qui dolorem a odio placeat minus. Debitis delectus expedita voluptatem dicta earum aut. Quia ut maxime voluptatem voluptas. Doloribus tempora repellendus at voluptas.

All author posts

Related Posts

Image Description
2 years ago

Отец Спиридон Василакос: Да трчаме за да Го сретнеме Христа I

  Ајде да се задлабочиме во една слика од Новиот Завет. Таму гледаме една жена, крвоточива, која била осудена и од религиозната средина во нејзината епоха, но и од медицинската наука. Таа брза да го сретне Христа, буквално паѓа зад Христос, започнува да ползи меѓу луѓето и се обидува да се доп...

Image Description
1 year ago

Писма на валаамскиот старец (9)

  29. 1947 г.Го добив твоето писменце и ти одговарам; само моите совети примај ги не како наредба или закон, туку како обичен совет. Можеш и да не ги прифатиш, ако оцениш дека не се сложуваат со Светото писмо и со поуките на св. отци.Не возбудувај се, не стреми се предвреме кон возвишенот...

Image Description
2 years ago

МИКРОБИОЛОГИЈА– ПРИЧЕСТУВАЊЕ СО ИСТА ЛАЖИЦА

  МИКРОБИОЛОГИЈА– ПРИЧЕСТУВАЊЕ СО ИСТА ЛАЖИЦА    „Со страв Божји, вера и љубов пристапете!“ – возгласува свештеникот или ѓаконот, изнесувајќи го од олтарот на амвонот Путирот со Светите Дарови.   Православните верници се причестуваат. И некој задолжително ќе се обиде да ја п...