Title : Јеротеј Влахос: ГОСПОДОВИТЕ ПРАЗНИЦИ - ПРЕОБРАЖЕНИЕТО ХРИСТОВО

Јеротеј Влахос: ГОСПОДОВИТЕ ПРАЗНИЦИ - ПРЕОБРАЖЕНИЕТО ХРИСТОВО

Example User · 3 months ago

Preobrazenie.Nerezi.jpg

ПРЕОБРАЖЕНИЕТО  ХРИСТОВО


Преображението Христово на гората Тавор се случи малку време пред Неговите Страдања, односно поконкретно жетириесет дена пред да пострада и пред да биде распнат. Впрочем, целта на Преображението беше да се утврдат Учениците во верата дека Он е Синот Божји и да не се поколебаат од тоа што ќе го видат во тие денови. Во тропарите на Црквата се гледа оваа вистина. Во еден тропар пееме: “Пред Твојот чесен крст и страдање, земајќи ги од светите ученици оние за коишто процени, Си се искачил на гората”.

Според тоа, правилно Преображението Христово би требало да се празнува во месец Март, аналогно со тоа кога се празнува Велигден секоја година. Но бидејќи тоа време совпаѓа со периодот на Четириесетницата и не би можело да се празнува торжествено, затоа празникот бил пренесен на 6. Август. Овој датум не е случаен, бидејќи е четириесет дена пред Воздигањето на Чесниот Крст (14. Септември), кој што е како Велики Петок.

Настаните на празникот се запишани и од тројцата т.н. Евангелисти синоптичари, затоа што Преображението претставува централен настан во животот Христов и содржи многу теолошки пораки (Мат. 17, 1 - 8; Марко 9, 2 - 8; Лука 9, 28 - 36).

А

Preobrazenie2.jpg


 Преображението Христово претставува еден врховен настан во животот на Учениците, кој што има врска со Педесетницата, бидејќи се работи за голем опит на Бога. Секако, постои разлика помеѓу Преображението и Педесетницата, од аспект дека Учениците при Преображението сеуште не беа членови на обоженото Тело Христово, какви што станаа на денот на Педесетницата.

 Инаку, постојат и други настани во Христовиот живот коишто сожинуваат едно преображение, бидејќи Учениците се удостоија да видат неколку зраци од Христовото Божество. Ќе прикажеме два од тие настани.

 Прв е повикот на двајцата Ученици, на кои што св. Јован Крстител им Го покажа Христа. Учениците штом го слушнаа Чесниот Претеча како вели: “еве Го јагнето Божјо”, тргнаа по Него. И тогаш “Исус кога се заврте и ги виде како одат по Него” ги праша што бараат. На нивното прашање каде живее, Он ги повика да дојдат кај Него. А светиот Евангелист забележува: “отидоа и видоа каде живее, и останаа при Него тој ден” (Јован 1, 35 - 39). Тоа дека Христос го заврте Своето лице и ги виде значи дека ја откри славата на Својата личност во еден мал степен. Тоа нив ги поттикна да сакаат да останат со Него. Домот Христов е светлината, а тоа што Учениците тој ден останале во домот значи дека цел ден пребивале во созерцание на несоздадената Светлина.

 Така разбираме дека повикот на Учениците не била една обична покана на која што се отповикале затоа што имале голема ревност, туку е плод на созерцание и откровение. А, како што вели блажени Теофилакт, покажува дека на тие кои што Го следат Христа, Он им го покажува Своето лице, славата на Својата личност, затоа што ако некој него следи Христа преку праксата, тогаш не може да достигне до созерцанието.

 Втор случај е повикот на Учениците помеѓу коишто се вброи и Апостолот Петар. Ги сретна Христос по неуспешниот риболов и им заповеда повторно да ги фрлат мрежите во езерото. Кога без да очекуваат уловија многу риби, Симон Петар падна пред нозете Христови и рече: “оди си од мене, Господи, зашто сум човек грешен”. А Евангелистот оправдува: “зашто беше влегол страв во него и во сите што беа со него, и од тој улов на риби што ги уловија' (Лука 5, 1 - 11). Чувството на Апостолот Петар дека е грешен беше плод и резултат на стравот и на екстазата во која што дојде со чудото. Се работи за опитот на славата Божја, за чувството на присуството на Синот и Логосот Божји, но и за неговата сопствена нечистота, на гревовноста. Овој настан ако се спореди со паралелни откровенски собитија од Стариот и Новиот Завет покажува дека не е страв што произлегува од надворешни фактори, туку од откровение на славата Божја.

Preobrazenie2.jpg

Б

 Зборот преображение означува менување на формата. Значи во еден конкретен момент Христос го откри тоа што го криеше, ја објави славата на Божеството, со коешто беше соединета човечката природа од моментот на зачнувањето во утробата на Богородица. Христос со Своето големо човекољубие го сокри тоа што го имаше отсекогаш, за да не “изгорат” Учениците поради нивната неподготвеност, бидејќи сеуште се немаа подготвено.
 Христос во тој час се преобрази, но при тоа не прими нешто што не го имаше, ниту се претвори во нешто што не беше, туку на Своите Ученици им го објави тоа што Он е. Всушност, кога зборуваме за Преображение мислиме на тоа дека ја покажа славата на Своето Божество, кое што го држеше невидливо во видливото тело, бидејќи луѓето не можеа да се соочат со тоа.

 Св. Јован Златоуст ќе рече дека Христос не го покажа целокупното Божество, туку едно мало негово дејство. А тоа го направи, од една страна за да извести за тоа која е Божествената слава на Царството, а од друга страна од човекољубие за да не го изгубат и својот живот гледајќи ја сета слава на Божеството. Затоа, тајната на Преображението е и откровение на Царството, но и израз на љубовта и на човекољубието Божјо.

 Во литургиските текстови се зборува ека при Преображението Христос ја обоготвори човечката природа што ја примил. Но, тоа се вели со една одредена смисла и не значи дека само тогаш се обожи човечката природа. Според св. Јован Дамаскин човечката природа се обожи од ипостасното соединување со Бога Логосот, кое што се случи од моментот на Неговото зачнување во утробата на Богородица, на денот на Благовештението. Тогаш, Божеството ја обожи човечката природа, а човечката природа се обожи (св. Григориј Богослов). При Христовото Преображение на Учениците им се објави таа обожена човечка природа од нејзиното примање од страна на ога Логосот. Претходно беше непозната, а сега стана позната. Во таа смисла се зборува во некои тропари за обожување на човечката природа при Преображението.

 Токму тој факт не води кон гледиштето дека на Тавор немаме само Преображение, откривање на Христа (бидејќи тогаш навистина покажа некои зраци од Своето Божество), туку и преображение на Учениците. Учениците се удостоија да го видат обожувањето на Христовата човечка природа, токму затоа што самите тие се преобразија. Светите Отци зборуваат за промна н Учениците. “Се изменија и така го видоа изменувањето” (св. Григориј Палама). Тоа значи дека постои промена, Преображение на Христа, но тоа стана познато затоа то имаше и промена, преобразување на Учениците.

 Преобразувањето на Учениците се случи во целото нивно психосоматско битие. Учениците не ја видоа Божествената светлина само со нивниот ум, кој што е око на душата, туку и со самите телесни сетила, но кои што претходно беа укрепени со несоздадената енергија Божја и се преобразија за да ја видат. Телесните очи се слепи за Божјата светлина, бидејќи очите на човекот се создадени и не можат да ја видат несоздадената Светлина. Затоа и беа преобразени од енергијата Божја и се удостоија да ја видат славата Божја (св. Григориј Палама).

 Preobrazenie.vodno.jpg

В

 За да ја покаже Христос славата на Своето Божество се искачи на гората Тавор. Тоа би можело да се случи и во некоја долина, на некое широко место. Но зошто се претпочита гората?
 Во старата епоха било обичај сите големи настани да се случуваат на повисоко место, на високи планини, како што правеле и идолопоклониците коишто над планините ги принесувале своите жртви. Христос го покажува величието на Својата слава на гората Тавор, бидејќи објавувањето на обожувањето на човечката природа е најголемиот настан во историјата на човештвото.

 Потоа, како што рече Христос, дојде за да ја побара заблудената овца која што се загуби во планините. Според тоа, Христос се искачи на гората за да покаже дека Он ја најде загубената овца и ја ослободи од гревот и од ѓаволот, дека Он е вистинскиот пастир на луѓето. (св. Григориј Богослов).

 Искачувањето на гората покажува и дека оние кои што сакаат да ја видат славата на Божеството во човечката природа на Логосот, ќе треба да излезат од пониското и да се искачат повисоко, т.е. да се очистат од се земно што ги држи врзани за земјата.

 Преображението Христово се случи дење, така што Учениците видоа две сонца, сетилното и духовното. Во еден свој тропар св. Јован Дамаскин вели: “Од зраците на Божеството се сокри сетилното сонце кога на гората Тавор Те виде Преобразен, Исусе мој”. Значи, сетилното сонце се сокри и исчезна од зраците на Христовото Божество. Можеби во почетокот гледаа две светлини, создадената и несоздадената, како што велат светителите кои што имаат такви искуства, но кога видоа поголемо дејство на Божеството, тогаш потполно се изгуби сетилното сонце. Св. Исак Сирин вели дека Учениците на Тавор гледаа две сонца “едно на небото, вообичаеното, и едно невообичаено”.

 Св. Никодим Агиорит вели дека на гората Тавор, при Христовото Преображение се случи голем и страшен призор. Прво, затоа што изгреаја две сонца, нешто што никогаш не и било познато на тварта. Не се работи за сонцето што се гледа пред изгрејсонцето, за идолот на сонцето, туку за две сонца, и тоа на пладне. Второ, страшен призор е, затоа то едното е сетилно сонце и изгреа од небото, а другото е духовно кое што изгреа од земјата. Тоа второ сонце беше неспоредливо повисоко од сетилното што изгреа од небото. И како што со изгревот на сетилното сонце исчезнуваат сите ѕвезди на небото, така и со изгревот на сонцето на правдата исжезнаа и зраците на сетилното сонце.

 Секако, славата на сетилното сонце не ја видоа сите луѓе на земјата во тој момент, освен тројцата ченици и Пророците кои што се јавија. Св. Григориј Палама вели дека сетилното сонце кое што изгрева го гледаат сите кои што живеат на земјата, освен ако некој е слеп, додека духовното сонце на правдата го гледаат оние кои што се подготвени. А анализирајќи ја оваа своја мисла вели дека сетилното сонце, бидејќи е без душа, нелогосно и нема волја, го гледаат сите луѓе, додека духовното сонце нема само природа и природна блескавост и слава, туку и соодветна волја, и затоа се јавува на оние на кои што сака и колку што сака време. Според тоа, духовната и несоздадена светлина ја гледаат оние кои што се удостојуваат од Бога за тој опит, бидејќи Бог се открива Себеси на оние на кои што сака, а тоа откровение е аналогно со духовната состојба на луѓето кои што се удостојуваат со откровенскиот опит.
Г

 Preobrazenie.s.Nagoricane.jpgПретходно нагласивме дека таа светлина што ја видоа учениците на гората Тавор не беше некоја создадена стварност, туку тоа беше светлината на Божеството. Тоа не беше ниту некоја сокриена трета Христова природа, туку тоа беше Божеството кое што ја обожи човечката природа. Значи, Христос имаше две природи, Божјата и човечката, соединети во Неговата Личност непроменливо, неслиено, неодделно, неразделно. Учениците се удостоија да ја видат таа слава на Божеството во човечката природа на Логосот.

 Основно учење на Црквата е дека секоја суштина има и свое дејство. Доколку суштината е несоздадена и нејзиното дејство е несоздадено, а ако суштината е создадена тогаш и нејзиното дејство е создадено. Исто така, како што вели св. Јован Дамаскин, едно е суштина или природа, друго е дејство, друго е тоа што дејствува, и друго е резултатот на дејството. Дејството е славата на суштината, но тоа што дејствува е личноста. Тоа значи дека Личностите на Света Троица имаат заедничка природа и дејство. Ние луѓето, како што учат светите отци, не ја гледаме, ниту учествуваме во Божјата природа, туку во Неговата енергија (дејство). Според тоа, Учениците на Тавор не ја видоа Божјата природа, туку Неговото дејство во човечката природа на Логосот.

 Светлината на гората Тавор беше славата на Божеството. Според св. Јован Дамаскин, зборот Божество ја означува Божјата природа и Неговото дејство, додека зборот Бог ја означува личноста. Не можеме да Го наречеме Божество само Отецот или само Синот или само Светиот Дух. Можеме да велиме Бог Отец, Бог Логос, Божествен Дух, но никогаш Божество на Отецот, како да е нешто одделно од Божеството на Синот и од Божеството на Светиот Дух.

 Зборот Божество () има многу значења и покажува различни Теолошки вистини. Св. Григориј Палама дава неколку ерминевтички анализи што ја означуваат етимологијата и происходот на овој збор. Се вели Божество -  од “”, и ја означува секадеприсутноста Божја. Уште, зборот произлегува од “” и ја означува Божјата блескавост, Неговата енергија која што го гори секој грешник. Овој збор може да произлегува и од “”, и означува дека Бог ги гледа и ги познава сите и пред нивното раѓање. Уште ја означува и Божјата промисла, затоа што се поврзува со “”. Се нарекува Божество и од обожителното дејство. Сите овие етимолошки толкувања ги покажуваат различните Божји енергии, а исто така ја означуваат и непричесноста божја, кога зборот Божество се однесува на суштината, односно природата.
 Завршната теолошка фраза околу оваа тема е дека Учениците на Тавор не ја видоа природата, туку несоздадената енергија на Триедниот Бог во човечката природа на Логосот.

Preobrazenie2.jpg

Д

 Преображението Христово на Таворската гора се случи по една Христова прокламација. “Вистина ви велам дека овде стојат некои кои што нема да вкусат смрт дури не го видат Царството Божјо дојдено во сила” (Марко 9, 1). И веднаш Евангелистот го опишува настанот на Преображението кој што се случил по шест дена, откако, како што гледаме во Евангелијата, не се вметна во меѓувреме ниту еден друг настан, ниту учење, ниту чудо. Тоа значи дека тие денови помеѓу Христовите зборови и Неговото Преображение ги поминаа со молчење.

 Многу нешта се зборуваат за тоа што е Царството Божјо. Некои го поистоветуваат Царството Божјо сон едно глобално завладејување на Божјата волја, некои со идното блаженство на праведниците. Меѓутоа, поврзувањето на Царството Божјо со Христовото Преображение означува дека Царството Божјо е гледањето на несоздадената благодат и слава на Триедниот Бог во човечката природа на Логосот, и секако тоа е обожувањето на човекот.

 Во оваа точка извонредни забелешки дава св. Григориј Палама. Тој учи дека Царството Божјо тесно се поврзува со Царот, Кој што е Бог, Христос. Во Христа се соедини Божјата со човечката природа. Славата на Божеството ја обожи и ја озари човечката природа. Затоа, каде што се наоѓаше Христос, таму беше и Царството. Не може да се замисли цар без царство, ниту царство без цар. Така, царство Божјо без Царот Христос не може да се замисли.

 Христос во своите зборови го поврзува Царството со гледањето: “дури не го видат царството Божјо”. Се работи за гледањето на несоздадената светлина. Зборот “дојдено” не значи дека Царството доаѓа од некаде, туку значи дека “се пројавува”, бидејќи каде што е Христос, таму е Царството, затоа што не се работи за просторно доаѓање, туку за пројавување. А тоа пројавување - откровение се случува со дејството на Пресветиот Дух. Тоа го означуваат зборовите “во сила”. Човекот е немоќен да ја види славата Божја, ако неговите психосоматски сетила не бидат зајакнати од несоздадената енергија Божја.

 Црквата и Евхаристијата можат да се наречат Царство Божјо, ако оние кои што живеат во неа достигнуваат до гледањето на несоздадената слава Божја, што е вистинското Царство. Доколку зборуваме за Црквата и за Царството Божјо, а не ги поврзуваме со гледањето на Бога, со гледањето на несоздадената светлина, тогаш теолошки грешиме. Впрочем, светите Тајни на Црквата му го пројавуваат и го водат човекот во Царството Божјо, токму затоа што многу тесно се поврзуваат со очистителната, просветителната и обожителната енергија Божја.

Preobrazenie2.jpg

Ѓ

 Учење на светите Отци е дека Христос на Тавор им ја покажа на луѓето архетипската убавина на нивниот образ. Значи, Христос е архетипот на создавањето на човекот, бидејќи човекот беше создаден според образот на Логосот. Со тоа се гледа славата на образот (иконата) и големата чест да бидеме според образот Божја. Нашето потекло не е ниско, туку е воисоко, бидејќи прославениот ристос е прототипот на наШето создавање, но и Самиот наш уметник и создател.

 Во Светото Писмо честопати се вели дека Христос е новиот Адам, Кој што се вожовечи за да ја исправи грешката на прататкото Адам. Првиот Адам во Рајот, иако сеуште беше неискусен, се наоѓаше во состојба на просветлување на умот, затоа што образот во него беше чист и ги примаше зраците на Божјата светлина. Но по гревот се помрачи, го загуби подобието, меѓутоа без во целост да го загуби образот. Во светоотечкото предание се вели дека образот на Адама се помрачи, без целосно да се изгуби. Со Христовото вочовечување и со обожувањето на човечката природа Адам пак се враќа во претходната слава, и дури се издигнува уште повисоко.

 Така, Христос на Тавор покажа кој е прототипот на создавањето на човекот и во каква состојба се наоѓаше Адам во Рајот пред падот.

 Секако, тоа се вели со снисходење, затоа што како што учи св. Никодим Агиорит, озарувањето на Преобразениот Христос беше побожествено и поблескаво од озарувањето што го имаше Адам во Рајот. А тоа од две причини. Прво, затоа што Бог Кој што го создаде Адама беше Бог по суштина, додека Адам беше Бог по учество. Светлината на Бога е по природа, додека светлината што Адам ја имаше беше по учество и по благодат. Второ, затоа што Христос ја прими човечката природа и ја обожи ипостасно, додека Адам имаше заедница со Божјата благодат по енергија. Тоа значи дека, додека во Христа Божјата со човечката природа се соединија ипостасно, во Адама и во секој обожен човек неговата природа се соединува по благодат со ога, а не ипостасно. Затоа што ипостасното соединување на Божјата и човечката природа се случи само во Христа.

 За да стане ова сфатливо треба да кажеме дека според св. Јован Дамаскин постојат три начини на соединување. Првиот е по суштина, како што се случува со Личностите на Света Троица; вториот начин на соединување се случи во Христа со вожовечувањето и тоа е ипостасно соединување, бидејќи Христос е единствениот Богочовек; и третиот начин на соединување е по благодат, а се случува со обожените луѓе, кои што не се соединуваат со Бога по суштина (зато тоа се случува само со Личностите на Света Троица), ниту се соединуваат со Бога ипостасно зашто еден е Богочовекот), туку се соединуваат со учество во благодатта. Затоа светителите не се нарекуваат, макар и по благодат, Боголуѓе, туку богови по благодат, односно обожени.

 Во секој случај, преобразениот Христос ја покажа славата на архетипот на нашето создавање. И како што кај грнчарите најголема вредност има моделот а потоа копијата, што може секој да ја направи, така и овде најголема вредност има прототипот. Христовото Преображение го покажува, и происходот на човекот, но и целта кон која што треба да стреми.

Е

 Сетилната светлина, иако е создадена, е единствената реалност од земјата што може да ја покаже славата и блесокот на Божеството. Личноста Христова блесна како сонцето и Неговите алишта станаа бели како светлината, затоа што така човекот може да ја разбере славата на Божеството. Не постои никаква друга земна реалност за да го покаже тоа.

 Факт е дека Бог е и се нарекува светлина, затоа што од една страна тоа е откровение на Самиот Христос Кој што рече: “Јас Сум светлината на светот” (Јован 8, 12), а од друга страна затоа што оние кои што се удостоиле да Го видат Го виделе како блескава светлина. Св. Јован Златоуст забележува дека Евангелистот вели оти лицето Христово блесна како сонцето, затоа што не постои никаков друг образ за да ја прикаже блескавоста на Христовото лице во тој момент.

 Образот на сонцето покажува и една друга теолошка вистина, како што ја прикажува св. Григориј Палама. Тој вели дека постои разлика помеѓу светлината и сонцето. Бог, како што знаеме од Стариот Завет, во првиот ден од создавањето ја создаде светлината, а во четвртиот ден го создаде сонцето и му ја даде светлината. Така светлината беше прво создадена, додека светлината во дискот на сонцето настана во четвртиот ден. Тоа по аналогија го гледаме и кај Христа. Светлината Божја беше и е беспочетна, т.е. немаше време кога не постоеше таа светлина. Меѓутоа подоцна, при вочовечувањето блесна и применото - човечката природа која што ја прими сета полнота на Божеството. Така, додека Бог беше секогаш светлина, при Неговото вочовечување и телото што го прими стана извор на несоздадената Светлина.

 Меѓутоа постои огромна разлика помеѓу светлината на Божеството и светлината на сонцето. Разликата е толкава колку што е помеѓу несоздадено и создадено. Создаденото има почеток на создавањето и би требало да има крај, но Бог сака да нема крај. Создаденото е и променливо, односно се менува. Меѓутоа, несоздаденото нема ниту почеток ниту крај и, секако, нема никаква промена. Затоа секогаш по снисходење треба да ги употребуваме овие стварности. Светиот Евангелист напиша: “и блесна лицето Негово како сонцето” (Мат. 17, 2). Не стана Неговото лице сонце, туку како сонце.

 Св. Никодим Агиорит ја означува разликата помеѓу блесокот на сетилното сонце и блесокот на Сонцето на правдата. Светлината на сетилното сонце, бидејќи е хронична, доаѓа во очите на човекот повремено, т.е. малку по малку, а не целата заедно, т.е. одеднаш. Така, наутро оди кон исток, од исток на пладне и од таму кон запад. Има промена на блесокот на светлината и се дава во соодветни времиња. Меѓутоа, не се случи истото со Учениците на гората Тавор. Бидејќи светлината на правдата е несоздадена и надвремена, затоа не ги озари апостолите “малку по малку, туку веднаш и одеднаш”.

 Таа Божја светлина дејствува на два начина, т.е. просветлува и изгорува, според степенот на духовната состојба на човекот. Според св. Никодим Агиорит, јагленот има и земен и материјален елемент, бидејќи станува прав, но има и светлечки и горечки. Атоа во некои случаи гори, а во некои осветлува. Тоа се случува и со светлината божја во човечката природа на Логосот. Христос наликува со запалениот јаглен, бидејќи ја има човечката природа (материјалниот елемент), но ја има и светлината на Божеството. Меѓутоа не се случува истото што и со јагленот, кој што не ги осветлва оние кои се далеку и го гори оние кои се близу, туку се случува нешто различно. Станува светлина за оние кои се чисти од гревот и оган за оние кои се нечисти.

 Во оваа прилика треба да ја видиме преубавата забелешка на св. Василиј Велики во врска со Христовото вочовечување. Употребувајќи го како пример разгореното железо, вели дека огнот во железото не доаѓа со преместување, туку со предавање. Тоа значи дека огнот не трча кон железото, туку останувајќи на своето место му ги предава своите сили и дејства, така што од една страна огнот не се намалува од пренесувањето, а од друга страна го исполнува целото железо. Истото, по аналогија, се служи со вочовечувањето на Синот и Логосот Божји. Бог не се помрдна од Себеси, т.е. не се премести просторно, туку слезе кон човечкиот род и се всели во нас, без да престане да се наоѓа на Небесата.


Ж

 Светиот Евангелист Матеј потврдува: “и Неговото лице блесна како сонцето” (Мат. 17, 2). Освен тоа што претходно го нагласивме треба уште малку да прошириме и да потцртаме некои теолошки вистини, во врска со блесокот на Христовото лице.

 Светлината Божја е предвечна, невремена, но на Тавор, според крајното Божјо човекољубие, се опиша во човечко тело, “како на сончев диск”. И покрај блесокот и описот на Христовото лице, сепак “останува неопислива и при опишувањето” (св. Никодим Агиорит). Тоа е големата тајна на вожовечувањето на Логосот Божји, на Неговото Преображение, но и на обожувањето на човекот.

 За да не настане никакво мешање помеѓу создадената светлина на сонцето и на несоздадената Светлина на Божеството, светите Отци честопати го употребуваат и терминот “надсветлосен мрак”. Навистина, Бог е светлина, и така Го виделе светителите, но за да не се прави корелација со други создадени светлини се нарекува надсветлосен мрак. Во овие рамки треба да ја видиме и т.н. катафатичка и апофатичка Теологија. Првата (катафатичка) Теологија, која што Го иманува Бога од Неговите дејства и од последиците на Неговите дејства, Го нарекува Бога светлина вистинска, непристапна и чиста. Втората (апофатичка) Теологија Го нарекува Бога “над светлина”, како и надимен и надсуштествен. Така, значи, постоењето на апофатичката Теологија не води во агностицизам, не завршува во неипостасен мистицизам, туку ги избегнува опасностите на рационализмот и на сензуализмот (св. Никодим Агиорит).

 Тоа значи дека лицето Господово блесна како сонцето, но истовремено блесна и над сонцето, што значи блесна надумно и надпоимливо, на неискажлив начин. Изразите на светите Отци ја покажуваат оваа реалност. Зборуваат за тоа дека Учениците и обожените луѓе низ вековите Го гледаат невидливо, Го слушаат нечујно, учествуваат во Бога неучестливо, Го поимаат непоимливо.

 Според тоа, блеснувањето Христово на Тавор, откровението на еговата слава на обожените луѓе од секоја епоха, не е некој сетилен настан, туку е тајна, пројавување на славата Божја на неискажлив начин.
З

 Како што во моментот на Христовото Крштевање има јавување и откривање на Света Троица, така и во моментот на Неговото Преображение на Тавор се открива Триедниот Бог. Втората Личност на Света Троица, Којашто се вочовечи, блесна пред Учениците и ја пројави славата на Своето Божество. Отецот потврди дека Он е Неговиот возљубен Син, а Светиот Дух беше светлиот облак што ги засени Учениците.

 Триедниот Бог е светлина, бидејќи светлината е блесокот на Божеството, гледањето на благодатта на Триедниот Бог. Во тропарите на Црквата се пее: “Светлина е Отецот, светлина е Логосот, светлина е и Светиот Дух”. Лицето Христово блесна како сонцето, гласот на Отецот бее многу силно созерцание на светлина, затоа, како што вели св. Григориј Палама, токму тогаш не можеа да издржат Учениците и паднаа на земја. Облакот, пак, кој што беше присуството на Светиот Дух, беше светол. Се ја изразува славата на Божеството.

 Во најголемиот степен на Боговидение се слушна гласот на Отецот: “Овој е Мојот возљубен Син, во Кого е Моето благоволение” (Мат. 17, 5). Кога го анализиравме Христовото Крштевање, видовме таму што значи таа потврда на Отецот. Овде треба да го ставиме гледиштето на св. Јован Златоуст дека Отецот ја покажува Својата голема љубов кон Неговиот Единороден Син по природа. Љубовта на Отецот е тројна, прв, бидејќи е Син и секој татко го сака своето дете, второ, затоа што е возљубен, и трето, затоа што Неговото благоволение е во Него.

 Гласот на Отецот покажува уште и дека на гората Тавор има и гледање и слушање. Всушност, како што вели св. Симеон Нов Богослов, при созерцанието на Бога и при Неговото откровение, сите сетила на човекот стануваат едно сетило, се соединуваат. Затоа и гледањето е слушање, и слушањето е гледање, и гледањето и слушањето се вкус и осет итн. Во часот на Боговидението човекот не е расцепкан, бидејќи расцепканоста е карактеристичен белег на паднатиот човек. Меѓутоа, кога човекот ќе достигне до созерцание на Бога, тогаш Го гледа Бога преку своето обожување.

 Според св. Никодим Агиорит обично гледањето е поверодостојно од слушањето. Прво слушаме нешто а потоа следи и гледањето на нештото. Но овде се случи спротивното. Учениците ја видоа славата Божја, а потоа следеше и потврдата преку слушањето.

 Св. Никодим објаснувајќи го ова, вели дека овде се гледа разликата помеѓу Стариот и Новиот Завет. Обично во Стариот Завет повеќе се дејствуваше преку слушањето, бидејќи Пророците ги објавуваа идните настани преку предскажувањата и преку пророштвата. А обично, прво слушаа за Бога, а потоа гледаа, како што исповеда праведниот Јов: “Бев слушал за Тебе со слухот на увото; сега, пак, окото мое Те гледа” (Јов. 42, 5). Меѓутоа, во Новиот Завет се случува спротивното. Обично гледањето му претходи на слушањето. И тоа е нормално, затоа што во тариот Завет го проповедаа доаѓањето на Месијата, но кога дојде воплотениот Син Божји, тогаш претходи гледањето, затоа што Го гледаа и потоа следеше потврдата.

 Тоа се случува во црковниот и во духовниот живот. Кога се наоѓаме на степенот на очистување, што всушност потсетува на начинот на живот што го сочинува Старозаветниот закон, ние слушаме за Бога. Но кога достигнуваме во просветлување на умот и до обожување, со светотаинскиот живот и со учеството во просветителната и обожителната енергија Божја, тогаш Го гледаме Бога.
 Сето ова треба да се кажува во рамките дека, кога обожениот човек ќе достигне до обожување, тогаш се соединуваат сите психосоматски сили.

 Гласот на отецот излегува од светлиот облак, а тоа ја покажува едносуштноста на Отецот со Светиот Дух, и секако едносуштноста на трите Божествени ипостаси. Јавувањето на светлиот облак се поврзува уште и со откриената вистина дека Христос е Тој што го водеше народот Божји во Стариот Завет.

 Во книгата Исход се вели дека Бог го водеше израиилскиот народ во неговиот пат од Египетската земја кон ветената земја, осветлувајќи го ноќе со огнот и покривајќи ги дење со облакот, “а Бог ги водеше по патот: дење во столб од облак, а ноќе во столб од облак, светејќи им” (Исход. 13, 21).

 На Тавор ги имаме и светлината и облакот. Светлина е Христос, бидејќи Неговото лице блесна како сонцето, а облак е присуството на Пресветиот Дух. Со оваа вистина не треба некој да помисли дека едно е делото на инот, а друго е делото на Пресветиот Дух, дека домостројот на Синот се случува независно од домостројот на Светиот Дух. Впрочем, познато е дека создавањето и пресоздавањето на човекот и на светот е заедничко дејство на Триедниот Бог.

 Во секој случај, она што треба да се потцрта е дека на Тавор имаме јавување и откровение на Триедниот Бог. Црковниот и духовен живот е учество во несоздадената благодат Божја во човечката природа на Логосот. Кога се причестуваме со пречистите тајни, се причестуваме со Теолото и Крвта Христови и ужествуваме во енергиите на Триедниот Бог.
 
Ѕ

 На гората Тавор освен Триедниот Бог има пет личности. Близу до Христа се двете особени Старозаветни личности, Пророкот Мојсеј и Пророкот Илија, како и тројцата Ученици, Петар, Јаков и Јован. Првите се претставници на Стариот Завает, а конкретно на Законот (Мојсеј) и на Пророците (Илија), и Апостолите се претставници на Новиот Завет.
 Учениците познаа дека линостите што се јавија од Стариот Завет се Мојсеј и Илија главно од две причини.

 Прво, од Божјата благодат. Значи ги препознаа Боговидците од Стариот Завет затоа што се наоѓаа во светлината Божја. Како што вели св. Григориј Палама, светлината Божја ги открива сите идни настани, а многу повеќе ги открива сегашните и минатите.

 Второ, Старозаветните Боговидци беа познаени од Апостолите по разговорот што го имаа со Христа. Ветиот Евангелист пишува: “и ете им се јавија Мојсеј и Илија, кои што разговараа со Него” (Мат. 17, 3). Карактеристични се зборовите на Евангелистот Лука, коишто ни ја прикажува и содржината на разговорот: “И ете, два човека разговараа со Него; а тие беа Мојсеј и Илија. Па, кога се јавија во слава, тие зборуваа за Неговата смрт, со која требаше да заврши во Ерусалим” (Лука 9, 30 - 31). Старозаветните мажи кои се јавија во тој час зборуваа за Христовите Страдања. Со оглед на тоа што Христовото Преображение се случи за време на молитва, бидејќи Евангелистот Лука вели “и кога се молеше, видот на лицето Негово се измени...” (Лука 9, 29), и дека разговорот на двајцата мажи со Христа се однесуваше на Страдањето, излегува дека овој настан тесно се поврзува со Господовата молитва во Гетсиманија, кога бараше да Го одмине горката чаша на смртта.

 Блажени Теофилакт вели дека Учениците ги разбраа овие Пророци по зборовите што Му ги кажале на Христа, а кои што би биле во врска со она што тие го пророкувале додека живееле. Можеби Мојсеј рекол: “Ти Си, Чиешто страдање јас го предобразив, колејќи го јагнето и вршејќи ја пасхата”. А Илија би рекол: “Ти Си, Чиешто воскресение го предобразив со воскреснувањето на синот на вдовицата”. Мојсеј зборувал за предобразувањето на Христовото Страдање, т.е. на христијанската пасха, а Илија зборувал за Христовото Воскресение.

И

 Познато е од светоотечкото предание дека во обожителната енергија Божја учествуваат оние кои што се наоѓаат во состојба на Боговидение, затоа што откровението Божјо на неочистени луѓе е пекол и осуда. Така, и при настанот на Христовото Преображение, се јавуваат Мојсеј и Илија, не само затоа што се претставници на Законот и на Пророците од Стариот Завет, туку затоа што и двајцата беа Боговидци за време на нивниот живот.
 На Синајската гора Мојсеј ја виде славата на невоплотениот Логос, Кој што му го предаде Законот, т.е. Стариот Завет. Но и пред тоа го виде другото запрепастувачко созерцание што укажуваше на воплотувањето на Логосот, т.е. видението на капината која гореше но не согоруваше. Другпат во еден тежок момент од животот на Мојсеј побара од Бога да му се открие и објави Себеси. И кога Бог му објави дека ќе му се открие, му рече да застане на една карпа, и кога помина го сокри во пукнатината на карпата, за да не го види лицето Негово, туку позадината (Исход 33, 12 - 23). И ова откровение укажува на вочовечувањето на Синот и Логосот Божји.

 Но и пророкот Илија се удостои да Го види невоплотениот Логос, во вид на тивкиот ветар. Откровението Божјо не се случи со видот на воздухот, на потресот и на огнот, туку со тивкиот глас  на тивкото ветре. “И по огнот здив од тих ветар, и таму е Господ.” Кога го слушна Пророкот Илија гласот на тивкиот ветар, го покри своето лице со кожувот, и откако излезе од пештерата, застана пред неа (3. Цар. 19, 12 - 13). И ова Боговидение имаше врска со вожовечувањето на Логосот Божји, затоа што со Своето вочовечување Бог ги покажа Својата љубов и човекољубие.

 Меѓутоа постои огромна разлика помеѓу Боговидението што го имаа двајцата Пророци за време на нивниот живот, и Боговидението што го имаа на гората Тавор. Тогаш беше созерцание на невоплотениот Логос, затоа и се сокрија во карпата и во пештерата, додека сега Го гледаат воплотениот Логос. Тогаш Синај гореше до небото, а имаше мрак и бура, и голем глас, што го изразуваат Стариот Завет, додека на Тавор се беше светло и блескаво, се блескаше од непристапната светлина на Божеството. Тоа е показ дека таа светлина беше повозвишена од Старозаветниот закон.

 Блажени Теофилакт многу изразно ги прикажува причините поради кои што се јавија Боговидците од Стариот Завет. Прво, за да се докаже дека Христос е Господ на Законот и на Пророците. Второ, за да се објави дека Он владее над живите и мртвите, бидејќи Мојсеј беше законодавец и умре, а Илија беше Пророк и уште живееше, затоа што беше грабнат со кочија на небото. Трет?

Source: https://preminportal.com.mk/duhovnost-2/zhitija/10570-jerotej-vlahos-gospodovite-praznici-preobrazhenieto-hristovo

Share:

Example User

All author posts

Related Posts

Image Description
3 months ago

Смилен Марков: Верата не треба да се упростува

Денес многу често на христијаните им се укажува дека за верата треба да зборуваат на упростен начин, со што не би го обременувале без потреба современиот човек, кој веќе е прејаден од сложеноста на светот во кој живееме. Големиот христијански философ и богослов со руско потекло Сергеј Аверницев...

Image Description
3 months ago

Свети Мојсеј Мурин (28 август/10 септември)

Во египетските краишта живеел некој познат разбојник по име Мојсеј, Етиопјанин по потекло, црн во лицето. Најпрво бил роб на некој значаен господар. Но, поради својот незгоден карактер и бидејќи извршил некое убиство, Мојсеј бил избркан од својот господар и се придружил на некои разбојници. А разбо...

Image Description
2 months ago

Шеснаесетта Недела по Педестница

Свето евангелие според светиот апостол Матеј 25:14-30 14. Зашто, Он ќе постапи како човек, кој тргнувајќи на пат, ги повика слугите свои и им го предаде својот имот; 15. и на едниот му даде пет таланти, на другиот два, на третиот еден; секому според силата негова; и веднаш замина. 16. Оној, што зеде...